Röportaj: Mikail ASLAN

[Bahoz]

Mikail ASLAN: Kürt müziğinde kaybedilen değerlere sahip çıkılmalı
Röportaj: Mikail ASLAN: Kürt müziğinde kaybedilen değerlere sahip çıkılmalı
Zazaca stranları, kullandığı doğu ve batı enstrümanlarıyla Kürt müziğinin sevilen ismi Mikail Aslan, 12 yıllık sürgün yaşamının ardından ilk kez Türkiye'ye geldi. İlk kez İstanbul, İzmir, Erzincan ve Diyarbakır'daki sevenleri ile verdiği konserlerde buluşan Aslan ile Kürt müziği üzerine konuştuk.
*12 yıllık sürgün yaşamının ardından ilk kez Türkiye'ye geldiniz. Sürgün yaşamak nasıl bir duygu.
Sürgün zor bir şey. Parçalı bulutlu gibi bir şey. Bir türlü bir yere yağdıramaz. Parçalanmış karakter kişilik oluşuyor. Benim gibi sürgünde yaşayan, gelemeyen insanlar en kısa zamanda gelir... Sürgünden gelemeyenlere sabır diliyorum. İnşallah bir daha böyle sürgünler yaşanmaz.
*Otantik müzik yapıyorsunuz. Bu müzik türü etnik müzik olarak da tanımlanıyor dünyada. Siz müziğinizi nasıl tarif ediyorsunuz?
Bu müzik özünde belli bir bölgenin sound yapısını temsil ediyor. Bir kere bir insan bir bölgede yetişir, oranın kültürünü alır. Oranın ruhuyla şekillenen bir kimliği taşır. Bir şekilde o müzik kültürüyle şekillenmişiz, o doğal kültürün güzel yanlarını alarak evrensel değerlerin bir parçası yapma gibi bir düşüncemiz var. Her enternasyonal kültürün içinde küçük bir halk orijini vardır. Biz bunun diyalektik bağını kurarak sanatımızı yapmaya çalışıyoruz. Öncelikle halk mirasını tanımak, onu bilmek gerekir. Bu hem kendini anlamada hem de diğerini anlamada, çok büyük bir olanak sağlıyor. Biz zaten kendi bölgemizi anlamadığımız taktirde diğerlerini de anlayamayız. Bu temelde ben kendi müziğimi modern zamana kast eden bir halk müziği olarak görüyorum.
*Söz ve müzik arasında nasıl bir bağ kuruyorsunuz?
Bizim gibi daha çok dağlı toplumlarda, söz müzikten daha ileridir. Yani bizim tamburumuz sadece belli bir olayı, bir anlatımı, anlatmak için, bir karar, ses niteliğini görür. Yani "trınım trınım...." diyerek bir karar alarak bir söz anlatıyorsunuz. Enstrümantal müzik pek gelişmemiştir. Benim yapmak istediğim o enstrümanı bir enstrüman olarak kabullenip, sadece söze destekleyici bir araç olarak değil de, o aracı kendi başına düşünmek. Sanatla içli dışlı olan toplumlara baktığınız zaman, örneğin Fars müziğine baktığınızda, onun enstrümanının da müziğinin de daha gelişkin olduğunu fark edeceksiniz. Bu anlamda enstrümantal müziğin çok güçlü kurgulanmadığı toplumların bu yönünü kurcalamak gerekir. Ben kendi müziğimde bu yaklaşımı esas alarak geliştirmeye çalışıyorum.
*Bu yaklaşımın sonuçlarını bundan sonraki çalışmalarınızda görecek miyiz?
Şu anda pek bir şey yaptığımız söylenemez ama, önümüzdeki çalışmalarda bunu yakalamaya çalışacağım. Tabi bizler bu yöntemle kaybolmaya yüz tutmuş makamlarla yeniden buluşmak ve onları yeni düzenlemelerle yaşatmak istiyoruz. Bizim amacımız bazı makamlarla ve ritimlerle bir dönem kaybettiğimiz değeri yeniden çıkararak, özellikle de enstrüman boyutuyla işlemek. Gerçek anlamda müziğimizi geliştirmemiz için enstrümantal anlamda müziğimizin çıtasını yükseltmeliyiz. Bunun için de kompozisyon yapmamız lazım. Yani bizim kavalımızı o dar melodilerle anlatamazsınız. Daha geniş melodik yapılar içinde müzik yapılabilir.
*Müzik ve kurgu arasında nasıl bir bağ olmalı? Kürt müziğindeki kurguyu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Müziğin kaybettiği bir yanının açığa çıkması gerekiyor. Çünkü, müzik sonuçta bir kurgu olayıdır. Bir fikre dayanır. Yapılan Kürt müziği çok yoğun bir şekilde kurgusallıktan uzak. Eserin, yapılan albümün bir öncesinde aşırı bir hüzün, bireysel yoğunlaşma söz konusu değil. Kurguda güçlü bir yoğunlaşma olmadığı sürece doğal olarak o albüm de güçlü çıkmıyor. Sanat yoğunlaşma işidir. İyi söz, iyi bir enstrüman çalmakta yoğunlaşma işidir.
*Kürt müziği ile düşünce arasında nasıl bir ilişki var?
Kürt müziği başlangıcında anlatım tarzıydı. Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde, ilk olarak Kürt direnişini, dirilişini gerçekleştirmek isteyen gençlerden etkilenen sanatçılar vardı. Bunlardan biri Şiwan Perver'di. Şiwan da bu motivasyonla yola çıktı. Böyle baktığımız zaman düşünce ile müzik, müzik ile mitoloji, müzik ile din arasında bir bağ vardır. İsteseniz de istemeseniz de her müzik sonuçta bir fikrin, düşüncenin, bir tabakanın, bir anlayışın ürünü olarak çıkıyor. O halde müzikle düşünce arasındaki bu bağı iyi anlamak gerekiyor. Bunu bütünleştirmek gerekiyor.
*Müziğin kullanım biçimlerine ilişkin kimi tartışmalar oluyor. Özellikle kültürel kaynakların popüler bir anlayışla tüketildiği eleştirileri oluyor....
Müzik kaynaklarından yararlanırken bireysel yoğunlaşmanın doğru yapılması gerekir. Kişi kendi penceresinden kainata bakmadığı zaman, onun mana kurgusunu gerçekleştirmediği zaman, doğal olarak o eldeki materyaller de iyi işlenemez ve bir yere de getirilemez. Bu, kişilerin niyetlerinden bağımsız olarak da popüler olmayı getirir. Daha çabuk tüketime yönelik bir tehdidi beraberinde getirir. Televizyon, radyo, dergi, gazete ve reklam gibi araçlarla bize dayatılan popüler anlayışın ürünlerine bakarak üretirsek, başka bir sıkıntıyla karşı karşıya kalırız. Bunlara da dikkat etmek gerekir. Bunlardan uzak durulduğundan ve bireysel yoğunlaşma gerçekleştirildiğinden eski bir klamı bile alıp düzenlediğinde, sanki yeni yaratılmış, yeni duyulmuş gibi canlı ve güçlü bir şekilde kültürel yaşamımızda, müzik yaşamımızda yerini alır. Böyle baktığımız zaman hem müziğimizin malzemesini hem de bunların kullanma biçimlerini, değerlendirme ve üretme biçimlerini doğru bir şekilde ortaya koymuş oluruz.
*Çok sayıda Kürtçe müzik albümü müzik piyasasına sunuldu. Kürt müzisyenlerinin müzik piyasası ile olan ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Eskiden sadece Kürtçe albüm yapmak bile yetiyordu. Ama artık eskisi gibi değil, dinleyiciler kalite de arıyor. Yeni yetişecek genç insanlar için bir dizi zorluk da olacaktır. Bir kere bu alan medyaya kapalı olduğu için yine büyük firmalar olmadığı zaman bu alanda çaba gösteren müzisyenler zor anlaşılır. Şüphesiz buradan çıkacak insanlar da halkın arasından gelecektir. Dolayısıyla burada iş yine halka düşüyor. Halkın genç müzisyenler adına bir ışık gördüklerinde ona sımsıkı sarılması gerekir. Tabi bu aşamada mümkün değil. Çünkü toplum olarak bir arabesk kültürünün, piyasa kültürünün etkisi altındayız. Yani müzikle sanatı inceleyen çok daha bilinçli kesimin oluşması gerekir. İşte bizim buna rağmen bir şeyler yapmamız lazım. Ben inanıyorum ki, giderek Kürt müziğinin birikimi kendisini gösterecektir.
'Her Kürtçe müziğin Kürt müziği olmadığı' tartışmaları yapılıyor. Siz nasıl tanımlıyorsunuz Kürt müziğini
Kürt müziği dendiği zaman, pop, rock Kürt müziği olarak değerlendirilemez. Kürtçe sözlü olabilir. Kürtçe otantizmden tamamen uzak olduğu gibi geleneksel olarak Kürt müziği olarak değerlendirilemez. Diğer taraftan Kürt müziği kendi içerisinde ne kadar bölgesel olarak gösterse de dinlenildiği zaman anında parçanın hangi bölgeye ait olduğu aşağı yukarı melodik girişlere göre, otantik olmasından dolayı kişi tarafından anlaşılıyor Kürt müziği olup olmadığı.
*Kürt müziğinde nasıl bir değişim oldu son 20 yılda?
Bizim şu anda bir çöplüğümüz var. Kaba anlatım bu, karikatürize ediyorum. Doğal olarak uzun yıllardan beri esaret altında olan bir kültür, kimlik birden bire belli bedeller verilerek önü açılıyor. Kürtçe algılayan herkes hangi tabakadan olursa olsun Kürtçe müzik yapmak istiyor kendi anadilinde. Bunun böyle olması iyi. Bu çöplük içerisinde bazen çok nitelikli şeyler yapacak kapasitede olan insanlar vardır, bunlar da bazen bu çöplük içerisinde yönlerini şaşırabiliyor. Örneğin, Koma Agire Jiyan gibi dinamik grupların govend müziğine hapsolup kalmaları beni çok huzursuz ediyor. Yani govend yapacak sürekli insanlar çıkar. O arkadaşlarda dinamik motivasyonla ortaya çıkmış. Govend kitliyor onları. Bunlar da durum içerisinde bazen yönlerini yitiriyorlar. Çöplük içerisinde niteliksel olarak bir ayrışma olacaktır. Belki içimizde, ya da bizim hiç tanımadığımız inceden inceye alttan alta çalışan gençler vardır. Tecrübelerimizden yararlanıyorlar. Bu durumdan umutluyum. Bu dibe vuruş çöküş doğaldır. Gelecek 10 yıl içerisinde daha niteliksel ayrışma olacak.
* Kürt Müzik Konferansı'na delege olarak katılan müzisyenlerdendiniz. Kürt müziği açısından nasıl değerlendirdiniz konferansı?
Evet, konferans ilkti. Güzel yanı dört parçadan, başka kültürlerden insanlar yan yana geldi. Hepsinin bir derdi var. Dert güzel bir şeydir. Bu arayış da derman arayışıdır. Korkunç duyarlılık söz konusu. Uzun yollar kat edilerek gelinmesi, umutlar büyütmesi önemli. Ben çok şey aldım. Herkes farklı dil konuşuyor. İşte aslında Kürtlerin güzelliği buradadır. Ne kadar birbirimizi anlamakta güçlük çeksek de anlamasak da bu zenginliğimizdir. Bu bize negatif değil, pozitif bir şey katıyor.
*Yeni kaset hazırlığınız var mı? Varsa nasıl bir çalışma olacak?
Kafamda yapacağım şeyler somutlaştı, tarif edebiliyorum. Onun pratiğine henüz geçmedim. 3 ay içerisinde bu konuda yoğun çalışmaya gireceğim. Biraz daha arınmış, sade, kendi içerisinde sükunet huzur taşıyan bir çalışma yapmak istiyorum bu dönemde. Biraz daha kalabalıktan kurtularak, orijinal ama zengin, kendi içerisinde nitelik taşıyan az enstrümanla çok şey anlatma düşüncesi var. Bir de Bingöl tarafında da Zaza var. Dersim Zazacasıyla sınırlı kaldık. İleriki dönemlerde Bingöl tarafından da Zazaca ezgilere yer vermeyi düşünüyorum.
*Neden huzur taşıyan bir çalışmaya ihtiyaç duydunuz
Kuru kalabalık çok var hay huy. Bazen çok dolduruyoruz. O zaman kendi iç huzuru ve sükunetini yitiriyor. O anlamda müzik yapmak için illa senfoni orkestrası gerekmiyor. 3-4 enstrümanla da işlendiği zaman çok güzel sonuçlar doğabiliyor. Ben Kürt müziğinin sadeleşmesinden yanayım. İmkan varsa, düşünce varsa senfoni orkestrasıyla yapılır. Ama ekstradan bizim bir sükuneti, kendi içinde bir huzuru dinginliği yaratmamız gerekiyor. Gül gülistan bahçesi yaratmamız lazım.
*Bölgede verdiğiniz konserlere ilişkin izlenimlerinizi paylaşır mısınız
Erzincan, Diyarbakır, İstanbul ve İzmir'de konser verdim. Konserleri, kendi müziğimizi, bestelerimizi yansıtabilecek teknik olanaklardan yoksun olarak verdik. Güzel geçti. 8 yaşından tutun 70 yaşındaki insanlara kadar konser alanına gelen insanlar vardı. Örneğin Erzincan'da verdiğim konserde, konser salonuna giren herkes Zazaca konuşmaya başlıyordu. Konsere gidiyorlar diye o mekanda bilinçli olarak bu dili konuşma vardı. Bizim müziğimizin gerçekten yapmak istediğine ulaştığını gördüm. O dili temsil etmemiz, olduğundan daha büyük sempati yaratmış. Bu demektir ki insanlara doğru şeyler verdik.
*Son olarak sizin söylemek istediğiniz ya da vermek istediğiniz mesajınız var mı?
Politik çevrelere dahil olmayan insanlara siyasi çevrelerin biraz daha hoşgörüyle bakması lazım. Sanat bir emektir. Bu emek de bir vicdan yoğunlaşmasının sonucu olarak ortaya çıkıyor. Ortada bir değer varsa, hangi çevrelerden olursa olsun değer altında buluşmak gerekir. Çünkü Sanat ve müzik bir değerdir; halkın bütünlüğüdür, birleştiricidir.
Mikail Aslan kimdir?
1972 yılında Dersim'in Pülümür ilçesinde doğdu. 10 yaşında ailesiyle birlikte Kayseri'ye zorunlu göç eden Aslan, Malatya İnönü Üniversitesi Matematik Bölümü'nde 2 yıl okuduktan sonra politik nedenlerden dolayı okuldan uzaklaştırıldı. 1995 yılında zorunlu olarak Almanya'ya yerleşen Aslan'ın ana dili ile solo albüm yapma arzusu Agereyiş (Dönüş) ile hayat buldu.