“Kürd Rahman’ın tutkusu ve ölümü: Gülistan Düşü” nün yazarı ile Ropörtaj..

[Bahoz]

Kürdistan sorununu çok iyi bilen Prunhuber, bu kitabında Viyana’da öldürüldüğü tarihe kadar İran Kürdistan Demokrat Partisi Genel Sekreterliği görevini yürüten Kürd lider Abdurrahman Kasımlo’nun hayatini anlatmaktadir. Yazar, bir gazetecinin araştırma yöntemi ve inceliğiyle, Kasımlo’nun ölumunu polisiye bir olayın dışına çıkararak, bu olaydan hareketle dunyanın en büyük devletsiz halkının tarihini adeta yeniden kurgulamaktadır. Yazar, büyük bir emek vererek, özellikle Avusturya Devleti’nin menfaatleri gereği olayı sonsuza denk sonuçsuz bıraktığı bir dönemde, bize Kürd liderin ölümü etrafındaki sis perdesini aralayan bir tanıklığı sunmaktadır.
Carol Pruhenber Caracas’ta (Venezuela) doğdu. Gazeteci ve yazardır. Doktorasını Paris Üniversitesi' nde Hispanoamerika Araştırmalarında yaptı. Uluslararası arası ilişkilerde uzmanlaştı. Özel olarak Kürd sorunu üzerine çalışmaktadır. 1984 yılında Kürd lider Abdurrahman Kasımlo’ yu tanıdı. Bir ay dağlarda Kürd peşmergelerle kaldı. Bu çatışmalı topraklara giden Venezuelalı ilk bayan gazetecidir. “Kürd Rahman’ın tutkusu ve ölümü: Kürdistan Düşü” isimli kitabı tüm bü deneyiminin bir ürünüdür.
Rahim Kaderi – Kürd halkına karşı sempatin nasıl oluştu? Kasımlo’nun kendisi miydi sana Kürdlerden bahseden, yada tersine, Kürd sorunu muydu seni Kasımlo’yu tanımaya götüren?
Carol Prunhuber – 1982 yılında, Cannes film festivalinde, ‘Yol’ filmiyle ‘Altın Palmiye’ ödülünü kazanan Kürd/Türk film yönetmeni Yılmaz Güney’i tanıma fırsatım öldü. O' nun filmi beni fazlasıyla etkiledi. Bu etkileme yalnızca filmin gücünden ve güzelliğinden değil, aynı zamanda bana Türkiye’deki realiteyi ve özel olarak da Kürd halkının gerçekliğini tanıtmasındandı.
Yilmaz Güney aracılığıyla Kürd sorununu ve Paris’teki Kürd toplumunu tanımaya başladım. O tarihten beri Kürdlerin sorununu ve o ülkelerin durumunu daha yakından tanımaya çalıştım. Kasımlo’yla öldürüldüğü 1989 yılına kadar ilişkimi devam ettirdim.
R.K – IPS’de yayınlanan bir ropörtajında, ki benim tarafımdan Kürdçe’ye çevrilmişti, Kasımlo’yla dostluğunu bir Fransız kanalı adına Kürdistan’a yaptığın seyahat dönemine kadar götürüyorsun. Gerçekten böyle mi başladı?
C.P – Abdurrahman Kasımlo’yu 1983 yılında Paris Kürd Enstitüsü’nde gerçeklestirilen bir sanat sergisinde tanıdım. Beni onunla Kendal Nezan tanıştırmıştı. 1985 yılında Fransiz Gamma TV’ye İran’daki Kürdlerle ilgili bir belgesel yapma önerisi götürdüm. Kasımlo sayesinde Irak üzerinden İran’a geçmek için vize almayı başardık. Temmuz 1985 tarihinde, üç kişilik bir ekiple (bir kameraman - Sabrina Mervin, bir ses düzenleyicisi ve ben) Bağdat üzeri Kürdistan’a seyahat ettik. Deneyimimi “Dağlara Seyahat” isimli kitabın 15.ci bölümünde yayınladım. Bir ay boyunca IKDP peşmergeleriyle birlikte İran ve Irak Kürdistanı’nda bulundum.
R.K – Kitabın için Kasımlo figürünü seçmene neden olan gerekçeler nelerdir? Kasımlo hakkında Kürd okuyucuya verebileceğin yeni şeyler var mıydı?
C.P – Kürdistan’a gittiğimde niyetim gelecekte Kürd sorunu hakkında bir kitap yazmaktı. Ö dönemde bu konuda Ispanyolca yazılmış hiç bir şey yoktu. Viyana’da Kasımlo’yu öldürdüklerinde, kafam netleşti ve kendimi O' nun hakkında bir kitap yazmak ve cezasız kalan bu suçu ifşa etmek zorunda hissettim.
Kasımlo’nun yaşamı büyüleyiciydi. Kaderi onu XX.ci yüzyılın önemli olaylarına ve mekanlarına götürmüştü: İran’da Şah Riza Pehlevi’nin yıkılışı ve Kürdistan’ın kuzeydoğusunun 1941 yılında Sovyetler tarafından işgali; 1963 yılında İran başbakanı Muhammed Mossaki’ye karşı CIA ve SIS tarafından organize edilen Hükümet darbesi ve yerine Şah Pehlevi dikta rejiminin yerleştirilmesi; 1968 yılında Sovyet tanklarının Prag’a girişi; 1970 yılında Irak’ta ilk defa Kürd Otonomisi’nin kabul edilişi ve devamında Saddam Hüseyin ile Mustafa Barzani arasındaki görüşmeler ve 1979 yılında Humeyni rejimine karşı İran’daki Kürd halkının başkaldırısı.
O' nun yaşamı anlatılmaya değerdi ve ayrıca inaniyordum ki Kasımlo devrimci lider modelini temsil ediyordu. Kendisinde demokrasi, tolerans ve diyalog ilkelerini cisimleştirmişti. 1980’lı yıllarda devrimci hareketlerin çoğu aşırı solda yer alıyordu ve adına mücadele ettikleri halkların menfaatlerinden çok ideolojiye önem veriyorlardı. Orta Doğu’nun o bölümünde, Kasımlo pragmatik, ılımlı ve Marksizm-Leninizmi aşan öncü politik tutumuyla göze çarpıyordu ve O' nun politik programı Kürd halkına hizmet ediyordu.
Bir yazar olarak olağanüstü bir hikaye vardi elimde: bir batı şehrinde cezasız kalmış bir suç ve hayatı bana Kürdlerin, özellikle İran ve kısmen de Irak Kürdlerinin tarihini anlatmama izin verecek nitelikte Kasımlo gibi bir kişilik.
O' nu tanıdığımda, kendisine Yilmaz Güney hakkında ölümünden sonra yazılmıs olan bir makaleyi okumuştum. Okumayı bitirdiğimde bana “Eğer ölursem yasamım ve halkımın mucadelesi hakkında bir kitap yazmanı istiyorum” demişti. Ve şu anda, yaklaşık yirmi yıl sonra, Venezuela’da basılan bu kitapla bu söz yerine getirilmiş oluyor.
Inanıyorum ki bu kitapta Kasımlo hakkında bilmediğin bir çok anekdotla karşılaşacaksın. Kasımlo’ya kendi biyografisini neden yazmadığını soruyordum. Bana surekli aynı cevabı veriyordu: zamanım yok. Bir teyip kullan ve basitce hayatını anlat diye israr ediyordum.
Bunun uzerine bana uzun süreden beridir biyografisi hakkında düşündüğünü ve biyografisinin şöyle başlaması gerektiğini söylemişti: “Ben Simko’yu öldürdükleri gün doğdum”. Şaşırmıştım ve öyle olup olmadığını sordum.
Hayır- diye cevapladı-. “Simko Haziran 1930 tarihinde öldürüldü, benim doğduğum yıl aynı, fakat aynı gün degil”. Fakat bunun önemi yok. Bu başlangıcın ne kadar güçlü olduğunu farkediyor musun? Bir Kürd lider oluyor ve aynı zamanda başka bir Kürd lider doğuyor.
Kasımlo’nun hayatını, O' nunla yaptığım konuşmalar ve birçok roportaj vasıtasıyla yeniden kurguladım. Fakat O' nunla asıl uzun ropörtajı Jonatham Randal isimli amerikali gazeteci yapmıştı ve yaptığı bu görüşmeyi bana cömertce sunarak, O' nun yaşamıyla ilgili birçok diyaloğu ve sahneyi yeniden yaratmamı sağladı.
R.K – Hatırlayacağın gibi Kasımlo öldürülmeden kısa bir süre önce Madrit’ de idi. Seni ve O' nu kendi düğünüme davet etmiştim, fakat o tarihte daha önceden kararlaştırılmış yapması gereken bir iş olduğunu söylemişti. Sen O' nun Viyana’da, İranlılarla görüşmeye gidecegini biliyor muydun? Eğer biliyorduysan, ona ne dedin?

C.P – Hayır. İranlılarla görüşmeye gideceğini bilmiyordum. Humeyni öldüğünde bana onlarla bir anlaşmaya ulaşacağını düşündüğünü söylemişti. Kendisinin ölümünden kısa bir süre önce de durumun iyiye doğru gittiğini bana söylemişti, fakat daha fazla detay vermemişti. Bu O' nunla son konuşmam olacaktı.
R.K – Kitabın yayınlanması çok uzun süre aldı. Bana 1992 yılında vermiş olduğun el yazmasından çok mu farklı?
C.P – Hayır. Kitap genel olarak aynı. Yaptığım şey onu düzeltmek oldu. Biliyorsun bir kez el yazmasını yeniden gözden geçirmeye başladığında, herzaman düzeltilecek birşeyler bulunur.
Kitabın tanıtım kısmını ve metin içerisinde gerekli olan yerleri güncelleştirdim. Örneğin, Avusturyalı parlamenter Peter Pilz’in cinayet dosyasının yeniden açılması ve parlamentonun bu konuda araştırma yapmasını talep eden dilekçesiyle ilgili bilgiyi ekledim. Ayrıca okuyucuya yardımcı olması için iki kronoloji ekledim: biri Kasımlo, diğeri ise İran ve Irak Kürdistan’ndaki tarihi olaylar hakkında. Kişiler listesini genişlettim. Kürd sorununu bilmeyen okuyucu için durum komplike olacağı için, bu liste referans işlevi görebilir.
R.K – Gerçekten de, İran’la iyi ilişkileri olan bir ülkede böyle bir kitabın yayınlanması zor. Zira senin kitabında İran’a güller uzatılmadığı gibi, tam tersine İran rejimi cinayetin faili olarak işaret edilmektedir. Bu bir mucize değil mi?
C.P – Hükümetin Venezuelalıların özgürlüklerini frenlemeye yönelik girişimlerine rağmen Venezuela’da hala demokrasi yürürlükte. Hükümetin iletişim araçları üzerinde devam eden baskısına ve bir televizyon kanalının kapatılmış olmasına rağmen, Venezuela medyası kendini ifade etmekte ve haber vermeye devam etmektedir. Sansür henüz yayınevlerıne ulaşmadı.
Kitaba şu an olan ilgi, yaklaşık onaltı yıl sonra bıtmış olmasına rağmen, daha çok sanırım Kürdlerin uluslararası medyada sıkça yer almasına ve Ahmedinejad ile Chavez arasındaki sıkı işbirliğinin Venezuela’da yaratmış olduğu kaygıdan kaynaklanmaktadır.
Kitabın medyada ve üniversite öğrencileri arasında yaratmış olduğu ilgi beni büyük oranda şaşırttı. Venezuela’da bu kadar çok konuşmalara katılacağımı, gazetecilik, siyasal bilimler ve diğer bölümlerdeki öğrencilere Kasımlo’nun, peşmergelerin ve Kürdlerin fotoğraflarını bu denli gösteceğimi hiç düşünmemiştim.
R.K – Venezuela halkı kendi hükümetinin yeryüzünün en kanlı rejimlerinden biriyle olan bu işbirliğini nasıl değerlendirmektedir?
C.P – Chavez ile Ahmedinejad arasındaki bu sıkı işbirliğine dair çok büyük bir endişe var. Aynı zamanda Venezuelalıların İran ve İran’ın çağdaş tarihi hakkında pek bilgileri yok. Sanırım bu durum birçok yerde benzer. Ahmedinejad’ı tanıyan ve özellikle Venezuela’da bulunduğu dönemde ona yakın duran bir çok gazeteciyi tanıdım. Bunlardan bazılarının birgün bu ikili arasındaki ilişkiyi araştırmaya başlamaları bana hiç sürpriz gelmez. Bu ilişki acaba ortak düşman olarak addedilen ABD’ye karşı geliştirilen medyatik bir ilişki mi, yoksa daha derin bir ilişki mi. Venezuela ve İran birçok ticari antlaşma imzaladı ve Caracas-Şam-Tahran arası direk uçuşlar var.
R.K – Ahmedinejad’ın şu anki yönetimini nasıl değerlendiriyorsun? Batı’ya ve özellikle İsrail’e yönelik tehditlerine ne diyorsun? İran’ın nükleer programı hakkında ne düşünüyorsun? İran’ın bu konuda niyetinin barışcıl olduğunu söylemesi inandırıcı mı?
C.P – Ahmedinejad’ın yönetimi fakir kitlelerin desteğine sahip, radikal bir popülizmi karakterize etmekte ve aynı zamanda ekonomiyi yok eden bir görüntü çizmekte. O' nun yönetim tarzı enflasyonu %25’lere çıkarmış, işsizlik göstergelerini yükseltmistir. Nüfusun %40’ından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşamakta. Kötü ve yetersiz bir idare ekonomik krize neden olmuştur.
Diğer yandan, İsrail ve ABD’ye karşı geliştirdiği skandal yaratıcı söylem, diğerleri yanında, Batı ve komşu ülkeler tarafından kaygıyla izlenirken, süni Arap nüfusu tarafından ilgiyle karşılanmıştır.
Ahmedinejad’ın dile getirdiği tehditleri gülünç ve zevksiz bulmaktayım, fakat O' nun amacının daha çok iç kamuoyuna ve bölgesel bir lider oluşunu kanıtlamaya yönelik olduğunu düşünüyorum.


Ahmedinejad nükleer olayını ulusal bir gurur haline getirdi, bununla birlikte kendi hukumeti ekonomik ve sosyal başarı olarak gösterecek çok az şeye sahip. İran’ın uluslararası yaptırımlara rağmen nükleer programını koruyacağını sanmıyorum. İran için nükleer bir silah dış bir saldırıya karşı kullanacağı caydırıcı bir silah olurdu.
R.K - Irak’taki Kürd halkının durumunu nasıl değerlendiriyorsun?
C.P – Irak’taki Kürd halkının durumu yalnızca Kürdler için değil, genel olarak Orta Doğu için de çok önemlidir. Irak’lı Kürdler kendi topraklarını başarılı bir şekilde yöneteceklerini dünyaya ispatladı.
Irak, farklı dini gurupların şiddet kullanarak karşılaştıkları ve terörizmin yıkıma neden olduğu bir yer iken, Kürdistan barışın örneklendiği bir yerdir.
Irak Kürdistanı’ndaki genç demokrasi komşu ülkeler için bir modeldir: Farklı politik kesimlerin ve azınlıkların temel haklarına saygı gösterilmekte, azınlıklara geniş haklar ve katılım olanakları tanınmakta ve kadınlar da bölgenin sosyal ve siyasal hayatına geniş bir şekilde katılmaktadır.