LÝsteya Romanén KurdÝ..((kurmancÝ))

[B0RAN]

Hin îstatîstikên li ser romanên kurdî: I- Romana yekem a ku bi kurdî hatiye nivîsandin, Þivanê Kurd e (Ereb Þemo). Lê belê çapa vê romanê ya ku di destê me de heye, ji zimanê fransî hatiye wergerandin. Wergera wê ya fransî jî ji zimanê rûsî hatibû kirin. Ji ber ku heta niha kesekî kurdiya wê ya pêþîn, ku wergera rûsî ji wê hatiye kirin, bi dest ne xistiye (bi dest xistibe jî, kes pê nizane), çapa ku niha di destê me de heye, weke ya orjînal tê qebûl kirin.



II- Hejmara romannivîsên ku hayê me ji wan çê bûye, 39 e.



III- Hejmara romanên ku hayê me ji wan çê bûye, 67 e.



IV- Piraniya romannivîsên kurd li Swêdê bi cih bûne û romanên xwe li wira nivîsandine (Brîndar, Mehmed Uzun, Laleþ Qaso, Lokman Polat, Mahmûd Baksî, Silêman Demîr, Mustafa Aydogan, Bavê Nazê...).



V- Kurdên Sowyetê berî Kurdên din dest bi nivîsandina romanan kirine (Ereb Þemo, Eliyê Evdirehman, Heciyê Cindî).



VI- Di gelek romanan de agahiyên di derheqê nivîskêr de tune ne. Ji ber wê, gelek nivîskar nenas mane. Lê piraniya wan li Ewropayê dijîn.



VII- Yekem romana ku ji aliyê Kurdên Ewropayê ve hatiye çap kirin, Xanê ye (Birîndar, 1982).



VIII- Nivîskarê ku di warê romanê de herî pir berhem dane, Mehmed Uzun e. (7 roman)



IX- Hejmara weþanxaneyên ku romanên kurdî (kurmancî) çap kirine, 23 e.



X- Piraniya weþanxaneyên kurdî li Swêdê bi cih bûne (11 weþanxane: Nûdem, Roja Nû, Orfeus, Apec, Helwest, Sara, Welat, Pelda, Rewþen, Jîndan, Newroz).



XI- Serê salên 90î, piþtî guherîna hin zagonan ya di dema Ozal de, êdî weþanxane ji nû ve li Stenbolê jî vebûn. Piþtî 1980ê, hemû weþanxaneyên kurdî hatibûn girtin.



XII- Weþanxaneya ku herî pir roman çapkirine, Nûdem e (8 roman).



XIII- Piþtî Nûdemê, weþanxaneya ku herî pir roman çap kirine Roja Nû ye (7 roman).



XIV- Weþanxaneya ku cara pêþîn romanek çap kiriye, Ozgurluk Yolu ye (Þivanê Kurd-1977, Stenbol, 112 p.)



XV- Di nav romanên ku me bi dest xistine de, romana herî stûr Bilîcan e. (Perwîz Cihanî, Doz-2002, 511 p.)



XVI- Romana herî zirav Pala Bêþop e (Xemgînê Temê, Sara- sala nivîsandinê:1983, sala çapê li ser ne hatiye nivîsandin, 76 p.).



XVII- Ji nav romanên ku me bi dest xistine, du romanên ku her yek ji du cildan pêk tên, hene.



1- Sê þev û sê roj, Xezeba Azadiyê (Laleþ Qaso, Nûdem-1999, Pelda-2000)



2- Hawara Dîcleyê (Mehmed uzun, Avesta-2001-2002)



XVIII- Hin romanên kurdî berê bi zimanin din hatine nivîsandin û bi dû re wergeriyane kurdî. Romanên ku berê bi zimanin din hatine nivîsandin (bi qasî em dizanin) û bi dû re wergeriyane kurdî, ev in:



1- Zeviyên Soro (Nacî Kûtlay), berê bi tirkî hatiye nivîsîn û ev yek di çapa wê ya kurdî de hatiye diyar kirin.



2- Hêlîn (Mahmûd Baksî), berê bi swêdî hatiye nivîsîn û ev yek di çapa wê ya kurdî de hatiye diyar kirin.



3- Çiyayên bi xwînê avdayî (Bavê Nazê), berê bi erebî û rûsî hatiye çap kirin û ev yek di çapa wê ya kurdî de hatiye diyar kirin.



XIX- Ji ber ku Kurd dûrî hevdu mane û têkîliya berheman û xwendevanan li ser pireyên serrast nehatine ava kirin, civandina navê romanên kurdî jî bi qasî civandina hemû romanên kurdî zehmet e.



XX- Kêmhejmarî an jî pirhejmariya romanên kurdî asta wan a hunerî diyar nake. Ji ber ku gelek romanên kurdî gelekî dûrî qaîdeyên romannivîsînê mane, hayê gelek romannivîsên kurdî ji tevna romanê, zimanê edebî, ferqa çîrok û romanan, vegotina bûyeran û kronolojiya wan, þayes, psîkolojiya lehengan û bikaranîna teknîkên romannivîsînê tune ye. Mirov dibêje qey gelekan ji wan qet roman ne xwendine û nû dest bi nivîsandinê kirine.



XXI- Lîsteya me ji kesên ku di warê romanê de herî pir berhem dane, dest pê dike. Pirtûkên ku li cem min tune ne, bi awayê îtalîk hatine nivîsandin û biniya wan hatiye xêz kirin.



1. Mehmed Uzun

1- Tu (Orfeus-1985)

2- Rojek ji rojên Evdalê Zeynikê (Orfeus-1987, 154 p.)

3- Mirina Kalekî Rind (Orfeus-1989, 119 p.)

4- Siya Evînê (Orfeus-1991, 220 p.)

5- Bîra Qederê (Sara-1995, 252 p.)

6- Ronî mîna evînê Tarî mîna mirinê (Avesta-1998)

7- Hawara Dîcleyê (2 cild) (Avesta-2001, 302 p.)



2. Ereb Þemo

1- Þivanê Kurd (1935- an jî 1930 ) (çapa nû, Ozgurluk Yolu-1977, Stenbol, 112 p.)

2- Jiyana Bextewar (1959) (çapa nû, Roja Nû-1990, 253 p.)

3- Dimdim (1966) (çapa nû, Wesanên Roja Nû-1983, 205 p.)

4- Hopo (1969) (çapa nû, Roja Nû-1990, 208 p.)



3. Eliyê Evdirehman

1- Xatê Xanim (1958)

2- Gundê Mêrxasan (1968)

3- Þer çiya da (1989)

4- Murtule Beg



4. Laleþ Qaso

1- Se þev û sê roj (Nûdem-1999, 328 p.)

2- Wêran (Pelda-2002, 303 p.)

3- Xezeba Azadiyê (Pelda-2000, 312 p.)

4- Ronakbîr (Pelda-2003, 116 p.)



5. Medenî Ferho

1- Berxwedan Jiyan e (1994)

2- Mîza Mihemed (Nûdem-1995, 107 p.)

3- Xaltîka Zeyno (Doz-1998)

4- Marê di tûr de (Pêrî-1999, 192 p.)



6. Mahmud Baksî

1- Hêlîn (Immigrant-institutet-1984, 118 p.)

2- Gundikê Dono (Orfeus-1988, 107 p.)

3- Lawikê Xerzî ( ?) (Nûdem)

4- Serhildana Mala Eliyê Ûnis (Weþanên Azadiya Welat 2001)



7. Lokman Polat 1- Kewa Marî (Helwest-1999, 272 p.)

2- Fîlozof (Helwest-2002, 163 p.)

3- Rojnamevan (Pêrî-2002, 109 p.)



8. Brîndar

1- Xanê (1982)

2- Soro (1983, 179 p.)



9. Bavê Nazê

1- Stockholmê te çi dîtiye bêje (Förtattores Bokmaskin-1987, 122 p.)

2- Çiyayên bi xwînê avdayî (Wesanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê-1989, 240 p.)



10. Sidqî Hirorî

1- Kurê Zinarê Serbilind (Nûdem-1996, 156 p.)

2- Evîn û Sewat (Nûdem-1998, 109 p.)



11. Silêman Demîr

1- Sorê Gulê (Nûdem-1997, 224 p.)

2- Koç (Roja Nû-1998, 188 p.)



12. Îbrahîm Seydo Aydogan

1- Reþ û Spî (Doz-1999, 288 p.)

2- Leyla Fîgaro (Mîr-2003, 163 p.)



13. Heciyê Cindî

1- Hewarî (1967) (çapa nû, Roja Nû-1999, 421 p.)



14. Seîdê Îbo

1- Kurdên Rêwî (1981-Erîvan)



15. Xemgînê Temê

1- Pala Bêþop (Sara-1983, 76 p.)



16. Egîdê Xudo

1- Dê û Dêmarî (1986) (çapa nû, Nûdem-1995, 112 p.)



17. Þahînê Bekirê Soreklî

1- Wendabûn (Instituya Kurdî Beþê Elmanî-1987, 118 p.)



18. Nûrî Semdîn (Nacî Kutlay)

1- Zeviyên Soro (Weþanên Kurdistan-1988, 313 p.)



19. Ahmedê Hepo (Apiyev)

1- Birîn (1990)



20. Azad Bavê Þahîn

1- Yên Perîþan (1991-Beyrûd)



21. Hesenê Metê

1- Labîrenta Cinan (Welat-1994, 197 p.)



22. Bûbê Eser

1- Gardiyan (Roja Nû-1994, 165 p.)



23. Mihemed Dehsiwar

1- Çirîskên Rizgariyê (Newroz-1995, 314 p.)



24. Ihsan Colemergî

1- Cembelî Kurê Mîrê Hekarî (Apec-1995, 195 p.)



25. Mustafa Aydogan

1- Pêlên Bêrîkirinê (Nûdem-1997, 171 p.)



26. Helîm Yûsiv

1- Sobarto (Avesta-1999, 203 p.)



27. Zeynel Abîdîn

1- Binefþên Tariyê (Doz-1999, 176 p.)



28. Fêrgîn Melîk Aykoç

1- Mamosteyê Zinaran (Rewsen-1999)



29. Adil Zozanî

1- Kejê (Pêrî-2001, 240 p.)



30. Mezher Bozan

1- Av zelal bû (Pêrî-2002, 158 p.)



31. Omer Dilsoz

1- Hêviyên Birîndar (Aram-2003, 162 p.)



32. Newroz Saîdpour

1- Viyan (Sî-2002, 206 p.)



33. Mêvan (Betal Betê)

1- Bêbextî (?)



34. Torî

1- Mendik (Berfîn-2002, 195 p.)



35. Kemal Orgun

1- Li Qerexa Þevê Hîvron (Sî-2002,)



36. Perwîz Cihanî

1- Bilîcan (Doz-2002, 511 p.)



37. Remezan Alan

1- Saturn (Avesta-2002, 151 p.)



38. Xurþîd Mîrzengî

1- Sînor (Jîndan-1995)



39. M. Beþîr

1- Sofî Remo (Medya-1999)

Kejê (Pêrî-2001, 240 p.)

Mezher Bozan

Av zelal bû (Pêrî-2002, 158 p.)

Omer Dilsoz

Hêviyên Birîndar (Aram-2003, 162 p.)

Newroz Saîdpour

Viyan (Weþanên Sî-2002, 206 p.)

Mêvan (Betal Betê)

Bêbextî (?)

Torî

Mendik (Berfîn-2002, 195 p.)

Kemal Orgun

Li Qerexa Þevê Hîvron (Weþanên Sî-2002,)

Perwîz Cihanî

Bilîcan (Doz-2002, 511 p.)

Remezan Alan

Saturn (Avesta-2002, 151 p.)

M. Beþîr

Sofî Remo (Medya-1999)

Reþad Akgül

Veger (Rewþen-2001, 147 p.)

Evdalkovî (Mezopotamya, 2004. 70 p.)

Jîr Dilovan

Zenga Zêrîn (Mezopotamya-2003, 272 p.)

Banga Zêrîn (hê çap nebûye)

Enwer Mihemed tahir

Geryan li babê berzê (Aso-2000, Hewlêr)

Hesen Silêvanî

Gulîstan û Þev (Hawar-1996, Dihok, sala nivîsandinê 1987)

Nacî Taha Berwarî

Ew Aþê Deravlêwergerandî (Hawar-2002, Dihok)

Menaf Osman

Girê Þêran “Serhildan” (Aram-2003, 435 p.)

Eyup Kiran

Dewrêþê Evdî (Mîr-2003)

Jan Dost

Mijabad (Belkî, 2004)

Pîr Rustem

Zarokatiya Neynikê (2004, hê çap nebûye.)

Sebrî Silevanî

Avamezin - Kêlîka ku masiyên xwe têhnî dihêle (2004)

Yaqob Tilermenî

Kitim-Sêbareya Mêrdînê 1 (Îlon 2005)

Lokman Ayabe

Jar lê Sermest (2005)